كه فقهاى اسلامى در مورد آنها از نداشتن نيّت چشم‌پوشى كرده‌اند ، و اين يك موضع عمومى فقهاست ، هرچند اجماعى نباشد ! مثل حالت استبراء و تطهير و ساير مقدّمات نماز ، معروف است كه هر مسلمانى وظيفه دارد ، وقتى كه مىخواهد نماز بخواند ، بايد پيش از آن به نوعى از مرحلهء انتقال گذر كند ، و آن گذر از مرحلهء ناپاكى و زندگى زمينى است به عالم پاك زندگى روحى معنوى ، بنابراين بايد نخست پليدىها و چرك‌ها را از محلّ عبادتش بزدايد ، همچنان كه از بدن و لباس‌هايش مىزدايد ، درحالىكه لباس‌هايش سزاوار است با هيئت محتشمانه و ارزنده باشد . و علاوه بر اين لازم است كه به‌پا خيزد ، در پى آن حالت براى وضو دادن اجزاى بدن ( پس صورت ، دست‌ها و پاها را بشويد و موهاى سر را مسح كند ) و يا شستشوى كلّى دهد ( به اين ترتيب كه غسل كند و شستشوى كامل دهد ) و سرانجام بايد روى خود را به سمت كعبه برگرداند . « 1 » . و در اين صورت تقريبا مسائل مربوط به توجّه و لباس و نظافت طبيعى يك امر اجماعى است ، علاوه بر اين‌كه لازم نيست ، اين‌ها از روى نيّت و اراده انجام گيرد ، امّا دربارهء آنچه مربوط به نظافت دينى محض مىشود ، از قبيل وضو و غسل بين مذاهب اختلاف است : درحالىكه مذاهب اهل حجاز و مصر ( مالكى ، شافعى و حنبلى ) وجود نيّت را شرط مىدانند ؛ بر اين اساس كه اين‌ها در ارتباط با نماز واجب است ، مذهب اهل عراق ( حنفى ) به‌وقوع موضوعى بسنده مىكند ، در وقتى كه با دقّت انجام گيرد ، هرچند كه از روى نيّت نباشد . « 2 » .

--> ( 1 ) - قرآن كريم تأكيد فرموده است كه آنجا ( كعبه ) قديمىترين محلّ عبادتى است كه در روى زمين به وجود آمده است : « إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبارَكاً وَ هُدىً لِلْعالَمِينَ . » - آل عمران ( 3 ) آيهء 96 : نخستين خانه‌اى كه براى مردم ( و نيايش خداوند ) قرار داده شده ، همان است كه در سرزمين مكّه است كه پربركت و مايهء هدايت جهانيان است . ( 2 ) - نيّت ، عبارت از قصد انجام كارى با انگيزهء عبادت و اطاعت امر خداى تعالى است ، فقها اتّفاق‌نظر دارند كه نيّت در وضو واجب است و وقت آن نيز هنگام مباشرت در عمل است : ناصريّات : ص 108 ؛ المجموع : 1 / 312 ؛ مبسوط سرخسى : 1 / 72 ؛ مغنى المحتاج : 1 / 47 ؛ بداية المجتهد : 1 / 8 ؛ بدائع الصّنائع : 1 / 19 ؛ المغنى : 1 / 121 ؛ الأم : 1 / 29 ؛ الوجيز : 1 / 11 ؛ تذكره : 1 / 143 . حنفى معتقد است : ( مبسوط : 1 / 10 ؛ المجموع : 1 / 325 ؛ الوجيز : 1 / 12 ؛ السّراج الوهّاج : 15 ؛ فتح العزيز : 1 / 327 ؛ الام : 1 / 29 ) . : صحّت نماز متوقّف بر وضوى با نيّت نيست ، بنابراين ؛ اگر كسى به قصد سرد شدن ، يا نظافت بشويد و شست و شوى تمام اعضاى وضو را فراگيرد و نماز بخواند ، نمازش صحيح است ؛ چون مقصود از وضو طهارت است كه حاصل شده ، و استثنا كرده‌اند آبى را كه نيم‌خوردهء الاغ و يا شراب خرما باشد ، آنجا كه گفته‌اند : نيّت در اين دو مورد لازم است ! ر ك : حاشيهء -